وقايع شب قدر

الف- نزول قرآن. ظاهر آيه شريفه « انا انزلناه في ليله القدر» اين است که همه قرآن در شب قدر نازل شده است و چون تعبير به انزال کرده که ظهور در يکپارچگي و دفعي بودن دارد نه تنزيل، که ظاهر در نزول تدريجي است. قرآن کريم به دو گونه نازل شده است:1- نزول يکباره در يک شب معين2- نزول تدريجي در طول بيست و سه سال نبوت پيامبر اکرم (ص) آياتي چون «قرانا فرقناه لتقراه علي الناس علي مکث و نزلناه تنزيلا»(اسرا / 106) نزول تدريجي قرآن را بيان مي‌کند. در نزول دفعي (و يکپارچه)، قرآن کريم که مرکب از سوره‌ها و آيات است ‌يک دفعه نازل نشده است، ‌بلکه به‌صورت اجمال همه قرآن نازل شده است، چون آياتي که درباره وقايع شخصي و حوادث جزئي نازل شده ارتباط کامل با زمان و مکان و اشخاص و احوال خاصه‌اي دارد که درباره آن اشخاص و آن احوال و در آن زمان و مکان نازل شده و معلوم است که چنين آياتي درست در نمي‌آيد، مگر اينکه زمان و مکانش و واقعه‌اي که درباره‌اش نازل شده رخ دهد. به طوري که اگر از آن زمان‌ها و مکان‌ها و وقايع خاصه صرف نظر شود و فرض شود که قرآن يک باره نازل شده، قهراً موارد آن آيات حذف مي‌شود و ديگر بر آنها تطبيق نمي‌کنند، پس قرآن به همين هيئت که هست دو بار نازل نشده بلکه بين دو نزول قرآن فرق است و فرق آن در اجمال و تفصيل است. همان اجمال و تفصيلي که درآيه شريفه «کتاب احکمت اياته ثم فصلت من لدن حکيم خبير.»(هود / 1)به آن اشاره شده است. و در شب قدر قرآن کريم به صورت اجمال و يکپارچه بر پيامبر اکرم (ص) نازل شد و در طول بيست و سه سال به تفصيل و به تدريج و آيه به آيه نازل گرديد.

ب- تقدير امور خداوند متعال در شب قدر. شب قدر حوادث يک سال آينده را از قبيل مرگ و زندگي، وسعت ‌يا تنگي روزي، سعادت و شقاوت، خير و شر، طاعت و معصيت و... تقدير مي‌کند. در آيه شريفه «انا انزلناه في ليله القدر»(قدر / 1) کلمه «قدر» دلالت‌ بر تقدير و اندازه‌گيري دارد و آيه شريفه «فيها يفرق کل امر حکيم.‌»(دخان / 6)که در وصف شب قدر نازل شده است‌ بر تقدير دلالت مي‌کند. چون کلمه «فرق»‌ به معناي جدا‌سازي و مشخص‌کردن دو چيز از يکديگر است و فرق هر امر حکيم جز اين معنا ندارد که آن امر و آن واقعه‌اي که بايد رخ دهد را با تقدير و اندازه‌گيري مشخص سازند. امور به حسب قضاي الهي داراي دو مرحله‌اند؛ يکي اجمال و ابهام و ديگري تفصيل و شب قدر به طوري که از آيه «فيها يفرق کل امر حکيم»‌ برمي‌آيد شبي است که امور از مرحله اجمال و ابهام به مرحله فرق و تفصيل بيرون مي‌آيند.

ج- نزول ملائکه و روح بر اساس آيه شريفه « تنزل الملئکه والروح فيها باذن ربهم من کل امر.»(قدر / 4) ملائکه و روح در اين شب به اذن پروردگارشان نازل مي‌شوند. مراد از روح، آن روحي است که از عالم امر است و خداي متعال درباره‌اش فرموده است « قل الروح من امر ربي.‌»(اسراء / 85) در اين که مراد از امر چيست؟ بحث‌هاي مفصلي در تفسير شريف الميزان آمده است که به جهت اختصار مبحث ‌به دو روايت در مورد نزول ملائکه و اين که روح چيست ‌بسنده مي‌شود؛
1- پيامبر اکرم (ص) فرمود: وقتي شب قدر مي‌شود ملائکه‌اي که ساکن در «سدره المنتهي»‌ هستند و جبرئيل يکي از ايشان است نازل مي‌شوند، در حالي که جبرئيل به اتفاق سايرين پرچم‌هايي را به همراه دارند. يک پرچم بالاي قبر من و يکي بر بالاي بيت‌المقدس و پرچمي در مسجد‌الحرام و پرچمي بر طورسينا نصب مي‌کنند و هيچ مومن و مومنه‌اي در اين نقاط نمي‌ماند مگر آنکه جبرئيل به او سلام مي‌کند، مگر کسي که دائم الخمر و يا معتاد به خوردن گوشت ‌خوک و يا زعفران ماليدن به بدن خود باشد.
2- از امام صادق عليه السلام در مورد روح سوال شد. حضرت فرمودند: روح از جبرئيل بزرگتر است و جبرئيل از سنخ ملائکه است و روح از آن سنخ نيست. مگر نمي‌بيني خداي تعالي فرموده: «تنزل الملئکه والروح»‌ پس معلوم مي‌شود روح غير از ملائکه است.

د- سلام و امنيت قرآن کريم. در بيان اين ويژگي شب قدر مي‌فرمايد: «سلام هي حتي مطلع الفجر.»(قدر / 5) کلمه سلام و سلامت ‌به معناي عاري بودن از آفات ظاهري و باطني است و جمله «سلام هي»‌ اشاره به اين مطلب دارد که عنايت الهي تعلق گرفته است‌ به اينکه رحمتش شامل همه آن بندگان بشود که به سوي او روي مي‌آورند و نيز به اينکه در خصوص شب قدر باب عذابش بسته باشد. به اين معنا که عذابي جديد نفرستد‌ و لازمه اين معنا اين است که در اين شب کيد شيطان‌ها هم موثر واقع نشود. چنانکه در بعضي از روايات نيز به اين معنا اشاره شده است. البته بعضي از مفسرين گفته‌اند: مراد از کلمه «سلام»‌ اين است که در شب قدر ملائکه از هر مومن مشغول به عبادت بگذرند، سلام مي‌دهند.